|
پدیدههای قبل از
تکنولوژی
قسمت اول (یخدان)
از گذشتههای دور
داشتن آب وهوای خنک همواره جزئی از آرزوی شهروندان
کویری بودهاست، و برای نیل به این مقصد، تلاشهای
بسیاری صورت گرفته یخدان، آب انبار، بادگیر
وآدوربند چهار نمونه از این ابداعات بودهاست که
قبل از ورود تکنولوژی به زندگی انسانها،
میتوانسته قسمتی از مقصود را حاصل شود. فکر و
خلاقیت اختراع و ساخت این پدیدهها که از طبیعت
کمک گرفتهشده در نوع خود جالب و شاید بینظیر
باشد.
یخدان از جمله این
ابتکارات است. در استانهایی مانند کرمان و یزد که
در تابستان مصرف فالوده و آب خنک آنها بالاست،
نیاز به تولید یخ بوده و چگونه قبل از اختراع برق
و یخچال به این مهم میرسیدند؟
یخدان طبیعی این
مشکل را حل میکرد، پیشینیان ما حوضی مدوّر و بزرگ
به قطر دهانه حدود 20 تا 30 متر و عمق 6 تا 7 متر
حفر میکردند و بر روی آن گنبدی بسیار بزرگ و
مخروطی شکل میساختند.
در بیرون از این
قسمت و در فضای باز دیوارهایی بلند به ارتفاع بیش
از ده متر که قسمت بیشتر آنها از غرب به شرق کشیده
شدهبودند و بیش از 50 متر طول داشتند احداث
میکردند. در پائین دیوار و قسمتی که سایه بود
استخرهایی به طول و عرض ده متر در پنج متر و به
عمق 20 سانتیمتر از ملات ساروج بنا میکردند. در
مدت شش ماه از سال سایه دیوارها بر روی استخرها
بود. در پائیز و زمستان که فصل یخبندان میباشد
حوضهای بیرونی را آب میانداختند و صبح روز بعد که
یخ نازکی بر روی آنها بستهبود با بیلهای تمیز
جدا کرده و توسط ظرف به یخدان اصلی یعنی حوض بزرگ
که گنبد مخروطی بر روی آن قرار داشت انتقال
میدادند و در میان حوض میریختند. این کار هر روز
تا پایان فصل یخبندان ادامه داشت و در آخر کوهی از
یخ در میان حوض بزرگ که هوای دَوَرانی گنبد در آن
وجود داشت تشکیل میگردید.
این تودة عظیم یخ
بصورت توپ بسیار بزرگی از یخ بلور به قطر 4 تا 5
متر میتوانست تا پایان تابستان جوابگوی
فالودهفروشیها و نیازهای مردم مشتاق به آب خنک
باشد البته لازم به ذکر است از این یخدانها در
محلههای مختلف شهر وجود داشت.
اکنون این یخدانها
بصورت آثار باستانی درآمده و برخی از آنها بازسازی
شدهاند ساختمانهای زیبای آنها در گوشه و کنار شهر
چشم را نوازش میدهد و خبر از تلاش نیاکان زحمتکش
ما دارد.
معروفترین
یخدانهای کرمان، یخدانهای مؤیدی، زریسف وسلسبیل
میباشد و یخدانهای سیرجان نیز هنوز از زیباترین
یخدانهای استان است.
بازگشت به
صفحه مطالب خواندني -
بازگشت به صفحه
اصلي
|
