پدیده­های قبل از تکنولوژی

قسمت دوم (بادگیر)

فرانسیس بیکن از فلاسفة غرب می­گوید: برای مبارزه با طبیعت باید از طبیعت اطاعت کرد.

همانطور که در مبحث یخدان آوردیم، زندگی در شهرهای کویری نیازمند ابتکارات و اختراعاتی بود که می­توانست بقای مردم را در مسیر راحت­تری قرار دهد لذا مردمان کویر همپای طبیعت از قهر وآشتی او بهره گرفتند و با هوش خود امکاناتی را به آیندگان سپردند که در نوع خود بی­نظیر بود. بادگیر یکی از آنهاست. معماری بادگیرها و طرز استفاده از آنها آنقدر دقیق طراحی شده­است که اگر بدون درنظر گرفتن محاسبات آن اقدام به ساخت بادگیر کنیم قطعاً موفق نخواهیم­بود. در قدیم بادگیرها بر دو نوع طراحی می­شده­اند. بادگیرهای معمولی که اغلب خانواده­های متوسط نیز می­توانستند آن را بر ساختمان خود احداث کنند. وبادگیرهای اعیانی که ویژه ثروتمندان و حاکمان بود.

بادگیرهای معمولی که مکعب شکل، چهارضلعی، شش ضلعی، وگاه مدوّر بودند و ارتفاع آنها بسته به فضای ساختمان تغییر می­یافت و هنگام احداث بنا محل نصب آن توسط معمار و بنّاهای کارآزموده مشخص می­گردید. جهت شیارها و پرّه­های بادگیر می­بایست در جهت وزش بادهای محلی آن منطقه باشد. بادگیر معمولاً بر روی قسمت نشیمن ساختمان و تالار تابستانی احداث می­گردید که در زمستان از آن محدوده استفاده نمی­شد ودر برخی از بادگیرها دریچه­هایی را تعبیه می­کردند که در زمستان مسدود می­گردید و از ورود برف وبادهای فصل سرد جلوگیری می­کرد.

اما بادگیرهای اعیانی که ویژه ثروتمندان وحاکمان بود با سیستم پیشرفته­تری کار می­کرد بدین ترتیب که پس از احداث بادگیر بر پشت بام، در تالار زیرین وبه اصطلاح در قسمت نشیمن، حوض یا آب­نمایی می­ساختند وباد را به گونه­ای بسوی آن هدایت می­کردند که پس از برخورد با آب بسوی اهالی منزل می­وزید وبهترین و ارزان­ترین کولر طبیعی آن زمان بود.

بادگیرها هنوز هم در برخی محله­های یزد وکرمان مورد استفاده قرار می­گیرد. بسیاری از آنها دیگر از دور زندگی خارج شده و بصورت میراث باستانی وفرهنگی درآمده­اند اما نمای زیبای آنها روح­نواز گردشگران می­باشد. هرچند بادگیر نیز همچون یخدان به تاریخ این سرزمین پیوست اما اختراع آن خبر از هوش و تلاش نیاکان ما دارد که توانستند طبیعت خشن را مسخّر خود سازند.

بازگشت به صفحه مطالب خواندني - بازگشت به صفحه اصلي