پدیده­های قبل از تکنولوژی

قسمت چهارم (آدوربند يا خارخونه)

مردمان مناطق بسیار گرم که دمای هوا به بیش از چهل وپنج درجه می­رسد به ویژه در نواحی جنوب وجنوب­شرق ایران برای گریز از گرمای کشنده منطقه از پدیده­هایی استفاده می­کردند که در نوع خود جالب بوده­است.

این پدیده­ها که آدوربند یا خارخونه یکی از آنهاست، از ابتدایی­ترین لوازم و مصالح هر منطقه در این ابداعات استفاده می­شده. برای ساخت آن از چوب درختان گوناگون همچون نخل و یا دیگر درختان در دسترس استفاده می­کردند وتعدادی از آنها را با اندازه­های حساب شده و با فاصله­های پنجاه سانتی و اغلب به اندازه یک اتاق معمولی دوازده­متری در کنار یکدیگر در زمین فرو می­کردند و در برخی مناطق با خم­کردن چوبها آنها را بصورت کَپَر و کروی شکل درمی­آوردند و در کنار یکدیگر قرار می­دادند. سپس خارهای بیابان را در میان و مابین این چوبها بصورت فشرده متصل می­کردند و دیوار وسقف آن را توسط این خارها می­پوشاندند. بعد از آن چند سطل آب بر روی این خارها می­پاشیدند و در این اتاق خارپوش استراحت می­کردند. خنکی هوای داخل آن غیرقابل باور است. در برخی از جاها که دسترسی بیشتری به آب داشتند برای جلوگیری از خشک­شدن رطوبت خارخونه این مجموعه را در نزدیکی تپه­ای می­ساختند و آب را توسط لوله بر روی سقف خارخونه هدایت می­کردند سپس آب بوسیلة ناودانهای باریک از اطراف سقف بر روی خارها ریخته می­شد البته بصورت پرده­ای نازک و یا قطرات پشت سرهم که این سیستم خارخونه بهترین نوع آن است و در تمام مدت تابستان می­توانست جوابگوی گرمای شصت درجه بالای صفر نیز باشد.

آدوربند یا خارخونه هنوز هم در برخی نقاط ایران کاربرد دارد از جمله قسمتهایی از بلوچستان، مناطقی از جازموریان وکهنوج که گاهی به عنوان اتاق و مهمانخانه برای پذیرایی افراد مهمان بکار می­رود و در روزهای بسیار گرم از آن استفاده می­کنند.

بازگشت به صفحه مطالب خواندني - بازگشت به صفحه اصلي